Домбор буюу домбыра - Домбор хөгжмийн тухай домог.

домборДомбор буюу домбыра - Дуу хөгжим, хурдан морь бол Казахын ард түмний хос жигүүр билээ. Казах түмнийг домборгүйгээр төсөөлөх аргагүй. Домбор бол Казах үндэстний эртний чавхдаст хөгжмийн зэмсгүүдийн нэг билээ. Казах айл болгонд домбор байдаг бөгөөд хүүхэд хөгшид гэж ялгалгүй домбор хөгжимөөрөө тоглож чаддаг. Домборыг гаднаас нь харахад том модон шанага шиг хэлбэртэй. Домбор нь шанага, нүүр, иш, чих гэсэн үндсэн хэсгүүдтэй. Домборыг урлахдаа нарс модыг шанаган хэлбэрт оруулан зорж цар үүсгэн хатаагаад, царан дээрээ хавтгай мод нааж хонь, ямааны өлөн гэдсийг ээрч утас хийгээд, хоёр утас татаж ишин дээр нь 9 эгшигийн хөг данг тохируулж өгнө. Ингэж домбор хөгжим бий болно. 

 

Эрт цагт хүмүүс домборын чавхдасыг хонь ямааны өлөн гэдсээр хийдэг байсан бол одоо сатурк утас ашиглах нь элбэг болсон. Анхандаа казахчууд домборыг хоёроос гурван утастай хийдэг бөгөөд өнөө үед голдуу хоёр утастайгаар хийдэг. Орчин үед гурван утастай домбор хийх уламжлал Казахстаны Семиплатинскийн бүс нутагт л үлджээ. Домбороор олон хөг аяыг түүн дотроо эх нутгийнхаа уул тал, гол горхи, жигүүртэн шувуудын жиргэн донгодох, хонь ямаа, түмэн агтны төвөргөөнийг аялгуулан тоглодог. Казахууд домбороо маш их хүндэлж хайрлана. Адуу малдаа явсан ч биеэс салгахгүй, орой үдэш орон гэртээ харьж ирсэн ч домбороо хөгжимдэн, дуулан бүжиглэж, айл хотлоороо наргиж цэнгэнэ.

ДомборчДомбор хөгжмийн тухай домог - Урьд цагт Казахын нэгэн догшин ноёны хүү ан авд яваад сураггүй алга болжээ. Хүүгийн эцэг хүмүүсээ тал тал тийш илгээж хайлгасан ч хүүгийн сураг эс сонсогдоно. Догшин ноён цөхөрч, хүүгийнхээ тухай муу мэдээ дуулгасан хүний хоолойд халуун тугалга цутгана гэсэн зарлиг гаргажээ. Эрлийн хүмүүс хүүг хайж явсаар үхсэн байхыг нь олжээ. Ноёндоо энэ тухай хэлэх зоригтой хүн гарсангүй. Тэдний дунд олондоо авъяас чадлаараа гайхагдсан нэгэн залуу байжээ. Тэрээр гашуудлын мэдээг дуулгахаар эзэн ноёныдоо очиж гэрт нь домбор хөгжмөөр болсон үйл явдлыг аялгуулуулан тогложээ. Түүний тоглосон хөгжмөөс ноён болсон явдлыг ухан ойлгож, энэ мэдээг дуулгасан домбор хөгжмийн хоолойд тугалга цутгасан гэдэг. Одоо ч эл домгоос үүдэн домбор хөгжмийн царанд тугалга цутгадаг уламжлал бий. Сүүлийн үед домбор нь хүндэт зочиндоо өгөх гол бэлэг дурсгалын зүйлийн нэг болсон. Өлгий хотын зах дээр домбор хөгжим зарна. Үнэ нь ур хийцээсээ хамаарч 10 - 25 мянган төгрөгний үнэтэй байдаг. Өлгий хотод очсон хэн боловч домбор хөгжим тоглож сурч болно тэд ч  зааж өгөхдөө дуртай байдаг.

 

Сэтгэгдэлүүд:

1. Munkhtumur | 2009-11-08 11:35:10
Эрч хүч дүүрэн аялгуу сайхан домбор хөгжим. Казак түмний бахархал шүү. Казак калуусаа добороо улам сайн тоглож сураарай. Сүүлийн үеийн казак оюутнуудын дунд ой би домбор тоглож чадахгүй гэдэг үг нэлээд сонсогдоод байдаг болсон шүү.
2. Munkhtumur | 2009-11-08 11:36:56
уучлаарай нэг үсэг алдчихжээ. ЗАЛУУСАА
3. казах (зочин) | 2010-01-12 03:17:37
Энэ домборын тухай домог бичиж байгаа залуу минь, тэр домбрын тухай домог чинь Чингис хаантай қолбоотой шүү дээ. Миний хүүгийн тухай муухай мэдээ дуулгасан хүнийг цаазаар авна гэж зарлиг болгож байхдаа Хэт-буга гэдэг наймаан угсааны хүн домборын аялгуугаар дуулгасан гэдэг.
4. Монгол (зочин) | 2010-01-12 09:47:18
өмхий хасагууд бүх юмыг өөртөө хамаатуулах гэх юмаа. Чингис хааныг өмхий хасаг хуурна гэж юу байсан юм.
5. kz zaluu (зочин) | 2010-03-01 19:24:52
монгол зочин минь чи ягаад уурлаад байгаа юм вэ? казакууд үмхий гэж хэнээс сонсоо вэ? харин ч гайгүй байж магадгүй шүү ок. эцсийн эцэст чадаж байгаа юм чинь арга байхгүй шүдээ тийм биздээ уучлаарай найзаа
6. buyanaa (зочин) | 2010-05-13 19:24:15
goy
7. shuumjlegch (зочин) | 2010-06-24 22:39:24
ter Mongol zochin chi tsever mongol bish manj hyatadiin OLON ZUUN JILIIN TSUS SHINGESEN JINHEN UMHII HUJAA MINE ULAS UNDESTENIIG TEGJ DOROMJLOH ERH CHAMD BAIHGUI. DOMBRIIN TUHAI DOMOG TUUHEND BOLSON UNEN YAVDAL. CHI TUUHCH MEDEHGUI UURIINHOO TSUSAACH TANIHGUI UDII HURCH UMHII MINE. CHAMSHIG ETGEED UUD OLSHIRSONOOS MONGOL UNUUDUR UUDLUHGUI BNA. GEVCH TENGER BURHAN TAA NARIIG GESGEEH UDUR ALHAM DUTAMD IREH BOLNO. KAZAK MONGOL HOLBOOTOI. DOMBRIIN SAIHAN AYALGUUG JINHENE MONGOL SAIN TANIDAG SHUU!!!! umhii hujaa mine!!!!!!!!
8. BAAGII (зочин) | 2010-06-24 22:43:20
ugn kazakuud dajgui humuus bdagshd
9. !@#$%^&*( (зочин) | 2010-06-28 10:05:42
mongol zochin uruu umhii biz
10. Монгол (зочин) | 2010-07-02 14:40:32
enuugeer zochilson hasaguud uhlee l deeee. guilgachilj irj mongold amidraad 70 jil bolj bgaamduu huurhiii yrij l baig ywj l baig huurhiinuud mine. umhii n ch umhii shuuu. bi anh medehgui kaz ohintoi untsan. shal baliar yum bileee
11. kazak (зочин) | 2010-07-11 15:39:05
ene amisgaa uuruu uhleeldee. hujaa chine
12. kzak!!! (зочин) | 2010-07-14 16:36:51
Mongol hun tuluv tuvshin yamarvaa yumand horsoj chicherch baidaggui. Zuvhun manj hytadiin tsus shingesen erliizuud uuriigoo elchilj hen gedgee haruulj bdag bilee. cham shig yar tembuund barigdsan zungaagiin umhii shees kazak ohin toogoogui uchir horsoj bnuu. udahgui DOX tusaj gesgeel uzeh bolno. Chamshig yumnuud mongold mer ser bgaagaas unuugiin hugjild hor bolj bna. Umhii baasaa!!!. Ugnees chin umhii tsust gedegn medegdej bna. Kazakuud maliin belcheer dagaj 1864 ond altain nutagt irsen. 1874 ond BOGD JAVZAN DAMBA gazar huvaaj ugsun. Tuunees hoish 146 jil bolj bgaa. Chalchaa umhii mine amaa tugjij yav. Chingisiin ued bsan bol tolgoig chin ali hediin avah bailaa. ZUNGAA MINE. TUUHEECH MEDEHGUI BJ ELDVEER HUTSAHAA BOLI UMHII MINE
13. Geronimo (зочин) | 2010-07-14 16:50:35
Цагийн эрхээр хэл соёл нь Түрэгжсэн ч Казакууд бол яах аргагүй Монгол угсаатан.
Казакуудыг Түрэг гэж боддог хүмүүс Казак, Турк, Монгол 3 хүний зураг олж аваад харьцуулаад хараарай.
Аль 2 нь адилхан байна?
Генийн хувьд бид бараг ямар ч ялгаа байхгүй.
Чингисийн үед аль аль нь Монголоор ярьдаг байсан.
Тийм болохоор Монгол, Казак 2 бол ахан дүүс мөн.
Бие биенээ элдвээр муучлаад, гоочлоод байх шаардлага байхгүй.
Монгол, Казак 2-ыг хооронд нь хагаралдуулах гэсэн бодлого бол урд зүгийн бодлого шүү хүмүүсээ.
14. geronimo unen yarij bna (зочин) | 2010-07-27 11:20:01
geronimogiin heldeg zuv shuu. bid chin ahan duus shuudee

Сэтгэгдэл үлдээх:

Таны нэр:
И-мэйл:
нийтэд харагдахгүй
Вэб:
оруулах албагүй
Сэтгэгдэл:
Дуурайлган
бич
CAPTCHA Image Дуут хувилбар
Reload Image

Энэ нь спамаас хамгаалах нэг хэлбэр болно. Нэвтэрсэн үедээ сэтгэгдэл бичихэд энэ гарахгүй.